Từ vụ cháy nhà xưởng: Hệ thống PCCC công nghiệp cần chuẩn hóa ra sao?

Chỉ trong nửa đầu năm 2025, hàng loạt vụ cháy nhà xưởng tại các khu công nghiệp trên cả nước đã gây thiệt hại hàng trăm tỷ đồng, cướp đi sinh mạng của nhiều công nhân và làm gián đoạn chuỗi cung ứng.

Phần lớn nguyên nhân xuất phát từ việc hệ thống PCCC công nghiệp chưa đạt chuẩn: thiết kế sơ sài, không được kiểm định định kỳ, thiếu thiết bị chữa cháy tự động, hoặc không có đội ứng cứu tại chỗ.

Thực trạng này cho thấy đã đến lúc doanh nghiệp và cơ quan quản lý cần nghiêm túc chuẩn hóa hệ thống PCCC công nghiệp theo hướng đồng bộ, hiện đại và tuân thủ chặt chẽ các quy định pháp luật.

Mục Lục

Cơ sở pháp lý và tiêu chuẩn PCCC công nghiệp hiện hành

1. Nghị định 136/2020/NĐ-CP và Luật PCCC

Nghị định 136/2020/NĐ-CP quy định rõ các công trình công nghiệp bắt buộc phải:

Lập hồ sơ quản lý, phương án PCCC.
Thẩm duyệt thiết kế và nghiệm thu hệ thống PCCC trước khi đưa vào hoạt động.
Đào tạo lực lượng PCCC cơ sở.
Trang bị thiết bị chữa cháy, báo cháy đạt chuẩn.

Ngoài ra, Luật PCCC (sửa đổi 2024) bổ sung yêu cầu kiểm định định kỳ và bảo trì thiết bị theo quy trình chuẩn, tránh tình trạng “có mà như không”.

2. Quy chuẩn và tiêu chuẩn kỹ thuật quốc gia

QCVN 06:2022/BXD: Quy chuẩn kỹ thuật quốc gia về an toàn cháy cho nhà và công trình.
TCVN 2622:1995: Phòng cháy, chống cháy cho nhà và công trình – Yêu cầu thiết kế.
TCVN 5760:1993: Hệ thống chữa cháy – Yêu cầu chung về thiết kế, lắp đặt và bảo dưỡng.

3. Tiêu chuẩn quốc tế áp dụng tại Việt Nam

Theo Quyết định 4158/QĐ-BCA-PCCC&CNCH (2023), Việt Nam đã cho phép áp dụng 15 tiêu chuẩn quốc tế như:

NFPA 13 (Hệ thống sprinkler tự động).
NFPA 15 (Hệ thống phun nước và bọt chữa cháy).
ISO 14520 (Hệ thống chữa cháy bằng khí sạch).

Việc áp dụng các tiêu chuẩn này giúp hệ thống PCCC công nghiệp ở Việt Nam tiệm cận trình độ các nước phát triển.

Những lỗ hổng phổ biến trong hệ thống PCCC công nghiệp

1. Thiếu hệ thống chữa cháy tự động

Nhiều nhà xưởng vẫn chưa lắp đặt sprinkler hoặc hệ thống phun nước cố định. Khi cháy xảy ra, chỉ cần vài phút không kiểm soát, đám cháy có thể lan nhanh và phá hủy toàn bộ tài sản.

2. Sử dụng vật liệu dễ cháy

Tấm cách nhiệt PU, gỗ, nhựa PVC… vẫn được dùng rộng rãi dù khả năng chống cháy kém. Khi gặp nhiệt độ cao, các vật liệu này vừa bén lửa nhanh vừa sinh khí độc.

3. Hệ thống báo cháy kém chất lượng

Một số cơ sở dùng cảm biến rẻ tiền, độ nhạy kém hoặc không kết nối trung tâm báo cháy. Điều này khiến việc phát hiện cháy chậm trễ, mất “thời gian vàng” để xử lý.

4. Thiếu lực lượng PCCC cơ sở

Không có đội ứng cứu tại chỗ đồng nghĩa khi sự cố xảy ra, phải chờ lực lượng chuyên nghiệp đến hiện trường — thường là quá muộn để ngăn cháy lan.

5. Không kiểm định, bảo trì định kỳ

Thiết bị PCCC nếu không bảo dưỡng thường xuyên dễ hỏng ngầm, đến khi cần thì không sử dụng được.

Chuẩn hóa hệ thống PCCC công nghiệp – Cần làm gì?

1. Thiết kế & thẩm duyệt theo chuẩn quốc gia và quốc tế

Áp dụng QCVN 06:2022/BXD kết hợp NFPA hoặc ISO.
Thiết kế hệ thống báo cháy, chữa cháy đồng bộ ngay từ giai đoạn lập dự án.
Phân vùng cháy, đảm bảo mỗi khu vực đều có lối thoát hiểm đạt chuẩn.

2. Lựa chọn vật liệu chống cháy

Tường, mái, cửa phải đạt giới hạn chịu lửa theo TCVN 2622:1995.
Sử dụng sơn chống cháy, cửa thép chống cháy, kính chịu nhiệt.
Tránh dùng tấm lợp hoặc cách nhiệt dễ bén lửa.

3. Triển khai hệ thống chữa cháy tự động

Nhà xưởng trên 500 m² bắt buộc lắp đặt sprinkler hoặc hệ thống chữa cháy cố định.
Với kho chứa hóa chất hoặc hàng dễ cháy, cần kết hợp hệ thống chữa cháy bọt hoặc khí sạch.

4. Hệ thống báo cháy thông minh

Dùng đầu báo khói, nhiệt, lửa đạt tiêu chuẩn quốc tế (ISO/TS 7240).
Kết nối trung tâm điều khiển, có khả năng thông báo đến điện thoại quản lý.

5. Thành lập và huấn luyện đội PCCC cơ sở

Tối thiểu 10% số nhân viên được đào tạo PCCC.
Tập huấn định kỳ, diễn tập 2–3 lần/năm.
Trang bị bình chữa cháy, mặt nạ chống khói, đèn pin cho đội cơ sở.

6 Bảo trì và kiểm định định kỳ

Kiểm định thiết bị PCCC 6 tháng/lần.
Ghi sổ nhật ký vận hành và bảo trì theo TCVN 5760:1993.
Thay thế thiết bị hỏng ngay khi phát hiện.

Lợi ích khi chuẩn hóa PCCC công nghiệp

Tiêu chí	Trước khi chuẩn hóa	Sau khi chuẩn hóa
Khả năng phòng cháy	Yếu, phụ thuộc may mắn	Chủ động, phát hiện sớm
Thời gian xử lý	Chậm, để cháy lan	Ứng cứu ngay tại chỗ
Thiệt hại tài sản	Rất lớn	Giảm 60–80% thiệt hại
An toàn con người	Nguy hiểm	Bảo đảm thoát hiểm nhanh
Tuân thủ pháp luật	Có nguy cơ bị phạt nặng	Đáp ứng đầy đủ quy định

Bài học từ vụ cháy nhà xưởng gần đây

Một vụ cháy tại khu công nghiệp miền Nam hồi tháng 5/2025 đã thiêu rụi toàn bộ 3.000 m² nhà xưởng chỉ trong 40 phút. Nguyên nhân:

Không có hệ thống sprinkler.
Vật liệu tường, mái dễ cháy.
Không có đội PCCC cơ sở.
Hệ thống báo cháy không hoạt động.

Nếu cơ sở này được chuẩn hóa PCCC từ trước, thiệt hại có thể được giảm đáng kể, thậm chí tránh được hoàn toàn.

Kết luận: Chuẩn hóa để bảo vệ tính mạng và tài sản.

Chuẩn hóa hệ thống PCCC công nghiệp không chỉ là nghĩa vụ pháp lý mà còn là yêu cầu sống còn đối với mỗi doanh nghiệp sản xuất.

Doanh nghiệp cần đầu tư đồng bộ từ thiết kế – thi công – nghiệm thu – vận hành – bảo trì. Cơ quan quản lý cần tăng cường thanh tra, xử phạt nghiêm các trường hợp vi phạm.

Chỉ khi mọi mắt xích được siết chặt, chúng ta mới có thể ngăn ngừa thảm họa và xây dựng môi trường sản xuất an toàn, bền vững.