5 Bài Học Xương Máu Từ Các Vụ Cháy Nhà Xưởng Gần Đây

Những vụ cháy nhà xưởng liên tiếp xảy ra trong thời gian gần đây không chỉ gây thiệt hại hàng chục, hàng trăm tỷ đồng mà còn để lại nhiều bài học đắt giá cho doanh nghiệp Việt Nam. Chỉ trong 6 tháng đầu năm 2025, cả nước đã xảy ra 1.710 vụ cháy; riêng cháy kho bãi, cơ sở sản xuất kinh doanh và nhà xưởng chiếm tỷ lệ đáng kể.

Điều đáng lo ngại là nhiều vụ cháy lớn đều có điểm chung: hệ thống phòng cháy chữa cháy (PCCC) không hoạt động hiệu quả, lối thoát hiểm bị che chắn, nguồn điện xuống cấp hoặc doanh nghiệp chủ quan trước nguy cơ cháy nổ.

Trong bối cảnh các quy định PCCC ngày càng siết chặt, đặc biệt với các nhà xưởng, kho hàng và cơ sở sản xuất, việc nhìn lại những bài học từ các vụ cháy thực tế là điều mà bất kỳ doanh nghiệp nào cũng không thể xem nhẹ.

Mục Lục

Bài học 1: Đừng đợi cháy rồi mới đầu tư hệ thống PCCC

Sau mỗi vụ cháy lớn, điều người ta thường nghe thấy là: “Giá như doanh nghiệp đầu tư hệ thống chữa cháy sớm hơn”.

Thực tế cho thấy nhiều nhà xưởng hiện nay vẫn chỉ trang bị vài bình chữa cháy cầm tay mang tính đối phó. Trong khi đó, môi trường nhà xưởng thường chứa lượng lớn vật liệu dễ cháy như giấy, nhựa, vải, hóa chất, sơn, pallet gỗ hoặc thiết bị điện công suất lớn.

Khi đám cháy bùng phát, nếu không có hệ thống báo cháy tự động hoặc sprinkler chữa cháy tự động, ngọn lửa có thể lan toàn bộ nhà xưởng chỉ trong vài phút.

Nhiều doanh nghiệp cho rằng đầu tư hệ thống PCCC là “chi phí”, nhưng sau một vụ cháy, họ phải trả giá bằng:

Thiệt hại tài sản
Dừng sản xuất
Mất đơn hàng
Đền bù hợp đồng
Ảnh hưởng thương hiệu
Nguy cơ bị xử phạt hoặc đình chỉ hoạt động

Theo quy định mới, nhiều nhóm cơ sở sản xuất và kho hàng bắt buộc phải mua bảo hiểm cháy nổ và đáp ứng tiêu chuẩn PCCC nghiêm ngặt từ năm 2025.

Điều đó cho thấy PCCC không còn là lựa chọn, mà là điều kiện sống còn của doanh nghiệp.

Bài học 2: Hệ thống điện là “quả bom hẹn giờ” trong nhà xưởng

Một trong những nguyên nhân gây cháy phổ biến nhất hiện nay là sự cố điện.

Thống kê từ lực lượng chức năng cho thấy các vụ cháy liên quan đến hệ thống điện chiếm khoảng 70% tổng số vụ cháy tại nhiều địa phương.

Tại các nhà xưởng cũ, nhiều doanh nghiệp mở rộng sản xuất nhưng không nâng cấp hệ thống điện tương ứng. Dây điện quá tải, đấu nối tạm bợ, thiết bị cũ xuống cấp hoặc hoạt động liên tục 24/24 khiến nguy cơ chập cháy tăng cao.

Đặc biệt nguy hiểm là tình trạng:

Câu mắc điện tùy tiện
Dùng ổ cắm dân dụng cho máy công nghiệp
Không bảo trì tủ điện định kỳ
Để bụi bẩn bám trong hệ thống điện
Không có aptomat chống quá tải

Chỉ cần một tia lửa nhỏ phát sinh từ tủ điện hoặc motor quá nhiệt cũng có thể khiến cả nhà xưởng chìm trong biển lửa.

Các chuyên gia PCCC khuyến cáo doanh nghiệp nên:

Kiểm tra hệ thống điện định kỳ
Tách riêng khu vực tải công suất lớn
Dùng thiết bị điện đạt chuẩn
Lắp cảm biến nhiệt, cảm biến khói
Bố trí tủ điện cách xa vật liệu dễ cháy

Chi phí kiểm tra và bảo trì điện định kỳ luôn thấp hơn rất nhiều so với hậu quả của một vụ cháy.

Bài học 3: Thiết bị có nhưng không hoạt động thì vô nghĩa

Một thực trạng đáng báo động là nhiều doanh nghiệp có đầy đủ hệ thống PCCC trên giấy tờ nhưng khi cháy xảy ra lại không thể vận hành.

Không ít vụ cháy cho thấy:

Bình chữa cháy hết hạn
Máy bơm chữa cháy không hoạt động
Chuông báo cháy bị tắt
Hệ thống sprinkler không có nước
Van khóa bị đóng
Nhân viên không biết sử dụng thiết bị

Đây là nguyên nhân khiến “đám cháy nhỏ thành thảm họa lớn”.

Nhiều doanh nghiệp chỉ kiểm tra hệ thống PCCC khi có đoàn kiểm tra, trong khi thiết bị cứu hỏa cần được kiểm tra định kỳ hàng tháng và bảo trì thường xuyên.

Một hệ thống chữa cháy hiện đại nhưng không được vận hành đúng cách cũng vô dụng như không có.

Do đó, các doanh nghiệp cần xây dựng quy trình kiểm tra rõ ràng:

Kiểm tra áp suất bình chữa cháy
Chạy thử máy bơm định kỳ
Kiểm tra đầu báo khói
Test còi báo cháy
Kiểm tra nguồn điện dự phòng
Ghi chép nhật ký bảo trì đầy đủ

Quan trọng hơn, cần có người chịu trách nhiệm trực tiếp về công tác PCCC thay vì giao chung chung cho bộ phận hành chính.

Bài học 4: Đừng xem nhẹ diễn tập thoát nạn

Nhiều doanh nghiệp đầu tư thiết bị nhưng lại bỏ quên yếu tố con người.

Khi cháy xảy ra, sự hoảng loạn thường khiến công nhân không biết phải làm gì, chạy hướng nào hoặc sử dụng thiết bị chữa cháy ra sao.

Trong nhiều vụ cháy nhà xưởng, thiệt hại về người xảy ra không phải vì ngọn lửa quá lớn ngay từ đầu mà do:

Không có phương án thoát hiểm
Lối thoát bị khóa
Công nhân không được hướng dẫn kỹ năng thoát nạn
Không có diễn tập định kỳ

Thực tế cho thấy những đơn vị thường xuyên diễn tập PCCC có khả năng xử lý sự cố tốt hơn rất nhiều khi cháy thực sự xảy ra. Các chương trình diễn tập phối hợp với lực lượng chức năng giúp nhân viên quen với quy trình thoát hiểm, sử dụng bình chữa cháy và phản ứng nhanh khi có sự cố.

Một cuộc diễn tập nghiêm túc có thể giúp cứu hàng chục mạng người khi tình huống thực xảy ra.

Doanh nghiệp nên tổ chức:

Diễn tập PCCC tối thiểu 1–2 lần/năm
Hướng dẫn sử dụng bình chữa cháy cho toàn bộ nhân viên
Gắn sơ đồ thoát hiểm rõ ràng
Kiểm tra cửa thoát hiểm thường xuyên
Thành lập đội PCCC cơ sở

PCCC không chỉ là trách nhiệm của bảo vệ hay kỹ thuật mà là kỹ năng sống còn của mọi nhân viên trong nhà xưởng.

Bài học 5: Chủ quan hôm nay có thể trả giá bằng cả doanh nghiệp ngày mai

Điểm chung của nhiều vụ cháy lớn là tâm lý chủ quan.

Nhiều chủ doanh nghiệp cho rằng:

“Xưởng mình chưa từng cháy”
“Có vài bình chữa cháy là đủ”
“Chắc không tới lượt mình”
“Đầu tư PCCC tốn kém”

Nhưng chỉ cần một đêm, toàn bộ tài sản tích góp nhiều năm có thể biến thành tro bụi.

Theo thống kê về tình hình cháy nổ năm 2025, các vụ cháy tại cơ sở sản xuất kinh doanh và kho xưởng vẫn diễn biến phức tạp, đặc biệt tại các khu vực đô thị hóa và công nghiệp phát triển nhanh.

Hiện nay, yêu cầu về PCCC ngày càng nghiêm ngặt hơn với: